اخبار, مقاله‌ها

نقش بانک مرکزی در صنعت پرداخت

سیستم‌های پرداخت خرد را می‌توان با حمل و نقل در جاده‌ها مقایسه کرد؛ زیرساختی که اکثر مردم در زندگی روزمره از آن برای رسیدن از یک مکان به مکان دیگر استفاده می‌کنند. همانطور که از جاده‌ها برای حمل کالاهای بسیار زیاد استفاده نمی‌شود (حداقل در مقایسه با کشتی‌ها یا راه آهن)، سیستم‌های پرداخت خرد نیز غالباً پرداخت‌هایی با ارزش نسبتاً پایین را انجام می‌دهند. همانطور که جاده‌ها سریعترین روش حمل و نقل نیستند (حداقل در مقایسه با بزرگراه‌ها یا حمل و نقل هوایی)، اکثر پرداخت‌هایی که از طریق سیستم حمل می‌شوند اغلب حساسیت زمانی ندارند.
بانک‌های مرکزی در صنعت پرداخت به نوعی کاتالیزور هستند. به عبارت ساده با هدف اطمینان از عملکرد روان، ایمن، موثر و کارآمد سیستم های پرداخت، به بانک‌های مرکزی قدرت و مسئولیت توسعه قانون و صدور مقررات ثانویه داده می‌شود.[1]
بانک‌های مرکزی در سیستم‌های پرداخت خرده فروشی سه نقش اصلی را بر عهده دارند: مجری، تسهیلگر و ناظر. سطح و نوع مشارکت در
این سه نقش در بانک های مرکزی بسیار متفاوت است و منعکس کننده ساختارهای نهادی و مراجع قانونی است. در بسیاری از کشورها بانک‌های مرکزی عملیات تسویه حساب نهایی را برای برخی از سیستم‌های پرداخت انجام میدهند؛ برخی از آنها پایگاه داده را برای اهداف امنیتی و کاهش تقلب هم حفظ می‌کنند.[2]
ترکیب سهام پول توسط ترکیبی از نیروهای بازار با هدف سودآوری و سیاست‌های بانک مرکزی، با هدف منافع عمومی هدایت می‌شود.

از جمله مزایای بانک مرکزی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  •  ایمنی: برای اطمینان عمومی از انتقال ابزار
  •  کارایی: برای کاهش هزینه‌های پرداخت‌ها نسبت به اندازه اقتصاد
  • اثربخشی: برای انتقال سریع، قطعی و کاملا مستند پول
  • یکنواختی: برای هر بخش هزینه، سرعت و ایمنی انجام پرداخت صرف نظر از اینکه در چه منطقه‌ای پرداخت کننده و گیرنده قرار دارند، یکسان می‌باشد [3]

در اقتصادهای پیشرفته، بانک‌های مرکزی برای تأمین بیشتر خدمات پرداخت به بانک‌های تجاری اعتماد می‌کنند. هنگامی که روند راه اندازی کار در حال انجام است به محض رسیدن به سرعت برخاست، بانک مرکزی می‌تواند تأمین بیشتر خدمات پرداخت را تا حد زیادی به بخش خصوصی واگذار کند. بانک‌های مرکزی برای هر دو بانک شخص ثالث کاملا مورد اعتماد است.
به عنوان نمونه در سامانه برداشت مستقیم ایران(سپند)، بانک مرکزی نقش واسط و مجری را دارد و سیستم را مدیریت می‌کند. مجوزها را ثبت می‌کند و ساختار و وضعیت‌ها را کنترل و عملیات را برای بانک‌ها تسهیل می‌نماید. نمونه‌های دنیا در این خصوص، مانند اتحادیه اروپا، پروتکل و استاندارد را وضع نموده و به عملیات تسویه و سایر عملیات ورود نمی‌کنند.
در برخی استانداردهای دنیا بالاخص استانداردهای حوزه اتحادیه اروپا عملیات مبادله با ارز واحد یورو انجام می‌شود. زمانی که واحد تبادل یک ارز واحد باشد، پول‌های مختلف بانک تجاری و پول بانک مرکزی از ارزش اسمی یکسانی برخوردار هستند و به عنوان یک وسیله مبادله کاملا قابل تعویض پذیرفته می‌شوند. به عبارت دیگر بین ارزهای مختلف، نرخ ارز وجود دارد در حالی که در یک ارز واحد، “نرخ تبدیل” یک به یک بین اجزای مختلف آن حفظ می‌شود. اگر از تک بودن ارز اطمینان حاصل نشود، ارزهای متعددی در محدوده واحد ارز واحد وجود خواهد داشت و در نتیجه مانع بزرگی برای تجارت در بازارهای واحد ایجاد می‌شود.


نجمه نوذر

دانشجوی دکتری حرفه ای بانکداری دیجیتال

عضو جامعه آزاد کسب‌و‌کار هوشمند خاورمیانه و شمال آفریقا – منا (MSBC Group)

پاییز 1399

منابع:

[1] Turkish Government,
https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/EN/TCMB+EN/Main+Menu/Core+Functions/Payment+Systems/Ke
y+Issues/The+Role+of+Central+Banks+in+the+Payment+Systems/
[2] Richard Oliver, Stuart E. Weiner, 2008, ” The Role of Central Banks in Retail Payments: The Central Bank
as Operator”
[3] European Central Bank, https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2004/html/sp040513_1.en.html

نوشته های مرتبط

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *